Aylık bütçe nasıl yapılır?

Bütçe neden işe yarar?

Bütçe bir yasak listesi değil, bir plandır. Gelirin aynı kalsa bile neyin ne kadar tuttuğunu bilmek, kararlarını “param yeter mi” endişesinden “bunu planladım” rahatlığına taşır.

Fiyatların hızlı değiştiği dönemlerde bütçenin bir faydası daha var: hangi kalemin pahalandığını ay bitmeden fark edersin ve planı erkenden düzeltirsin. TÜİK verisine göre tüketici fiyatları Eylül 2026’da bir yıl öncesine göre yüzde 29,73 arttı; geçen yılın rakamlarıyla kurulan bir bütçe bu yüzden çabuk eskir.

Maaşın ayın ortasında yatıyorsa bütçeyi takvim ayı yerine maaştan maaşa kurmak daha doğru; bunu “Dönem dönem bütçe nasıl yapılır?” rehberinde anlattık.

1. Net gelirini hesapla

Bütçenin tabanı, hesabına yatan net tutardır: maaşının brütü değil, kesintilerden sonra eline geçen para. Kira geliri ya da burs gibi düzenli ek gelirlerin varsa ekle.

Prim, ikramiye ya da serbest iş gibi düzensiz gelirleri ilk etapta bütçenin tabanına katma. Geldiklerinde birikime ya da hedeflerine yönlendirmek bütçeyi daha sağlam tutar.

Örnek: net maaş 45.000 ₺, düzenli ek gelir 3.500 ₺ → aylık gelir 48.500 ₺.

2. Gerçek harcamanı çıkar

Son iki-üç ayın kredi kartı ekstrelerine ve banka hareketlerine bak; nakit harcamaları da unutma. Harcamaları kira, faturalar, market, ulaşım, dışarıda yemek, abonelikler, giyim, eğlence ve sağlık gibi kategorilere ayır.

Çoğu kişi bu adımda iki şeye şaşırır: küçük ama sık harcamaların (kahve, sipariş, uygulama içi alımlar) toplamına ve dışarıda yemeğin payına. Bütçe bu gerçek rakamlarla kurulursa ilk aydan tutma şansı artar.

3. Giderleri sabit ve değişken diye ayır

Sabit giderler her ay aşağı yukarı aynı tutarda çıkan, kaçınamayacağın ödemelerdir: kira, aidat, faturalar, taksitler, abonelikler ve sigorta. Değişken giderler ise senin kararınla artıp azalanlardır: market, ulaşım, dışarıda yemek, giyim ve eğlence.

Kasko, sigorta ya da yıllık abonelik gibi yılda bir ödenen giderleri 12’ye bölüp sabit giderlere ekle. Böylece o ay geldiğinde bütçen sarsılmaz.

4. Birikimi en başta ayır

Birikimi “ay sonunda artarsa” yapmak yerine maaş yattığı gün ayır. Ay sonuna kalan para genellikle beklenenden azdır; baştan ayrılan birikim ise korunur.

Oran için sık kullanılan bir başlangıç noktası net gelirin yüzde 10 ile 20’si arasıdır. Henüz acil durum fonun yoksa ilk hedefin o olsun.

5. Kalan parayı kategorilere böl

Harcanabilir tutar = net gelir − sabit giderler − birikim. Örnekte 48.500 ₺ gelir, 22.500 ₺ sabit gider ve 8.000 ₺ birikim hedefiyle harcanabilir tutar 18.000 ₺ olur. Bu tutarı değişken kategorilere dağıt:

• Market: 7.000 ₺
• Ulaşım: 3.000 ₺
• Dışarıda yemek: 2.500 ₺
• Giyim ve kişisel bakım: 1.500 ₺
• Eğlence: 1.500 ₺
• Beklenmedik giderler: 2.500 ₺

Beklenmedik giderler payı bir lüks değil, bütçenin sigortasıdır: bozulan bir şarj aleti ya da bir doğum günü hediyesi bütçeyi deldiğinde onu buradan karşılarsın.

6. Haftada bir kontrol et: kategorinin hızına bak

Haftada bir, on dakikalığına harcamalarını kategorilere göre gözden geçir ve her kategori için tek bir soru sor: bu hızla ay sonunda nerede biter? Hesabı şöyle: bugüne kadarki harcama / geçen gün × ayın gün sayısı. Ceres’in kategori tahmini de bu hesaptır.

Örnek: Kasım 30 gün çeker. 22 Kasım’daki kontrolde market harcaması 5.390 ₺. Hızı: 5.390 / 22 × 30 = 7.350 ₺, yani 7.000 ₺’lik sınırın 350 ₺ üstü. Ayın 8 günü kala iki yol var:

• Marketi kalan günlerde günde 201 ₺ ile sınırla: (7.000 − 5.390) / 8 = 201,25 ₺. Şimdiye kadar günde 245 ₺ gidiyordu.
• 350 ₺’yi 2.500 ₺’lik beklenmedik giderler payından aktar ve market sınırını bilerek 7.350 ₺’ye çıkar.

Hangisini seçtiğin, bilerek seçmen kadar önemli değil. Ayın sonunda planladığın ile gerçekleşeni yan yana koy. Üç ay üst üste aynı kategoride aşım varsa sorun çoğu zaman harcamada değil, sınırın gerçekçi olmamasındadır: sınırı güncelle.

Sık yapılan hatalar

• Brüt gelirle bütçe yapmak: hesap kesintilerden sonra eline geçenle yapılır.
• Yıllık giderleri unutmak: kasko, sigorta ve yıllık abonelikleri aylara böl.
• İlk ay çok sıkı sınırlar koymak: gerçekçi olmayan bütçe ilk haftada bırakılır.
• Beklenmedik giderlere pay ayırmamak: her ay bir şey çıkar.
• Birikimi en sona bırakmak: kalan para hemen her zaman azdır.